Przejdź do głównej zawartości

"KSIĘGA ARONA" - Jim Shepard

"Księga Arona" to rezultat wieloletniej pracy Jima Sheparda w obrębie historii i Holokaustu. Autor kilku powieści i zbioru opowiadań oddał tym razem w ręce czytelników utwór zgoła zaskakujący i oryginalny. Może on zawieść tych, którzy oczekują historii pełnej emocji, wzruszeń i bólu towarzyszącemu obrazom II Wojny Światowej. Tego tu nie znajdziecie, choć mogę się mylić. Znajdziecie za to niezwykłe doświadczenie.

"Księga Arona" to historia chłopca dotkniętego Holokaustem w czystej jego postaci. Na powieść składają się niejako trzy etapy całej opowieści. Pierwsza to czas tuż przed wojną i jej początki. Aron, który z pomocą Lutka nabiera ogłady towarzyskiej podwórkowego życia w Warszawie, wraz z wybuchem wojny traci cząstkę siebie. Wydaje się jednak niedostrzegać zagrożeń płynących z zaistniałej sytuacji. Ucieczki przed Niemcami, prześlizgiwanie się pomiędzy szczelinami pełnego gruzów miasta i obserwacja niektórych wydarzeń z udziałem żydów i ich oprawców wydaje się dla niego naturalną formą spędzania czasu i zabawą. Aron wydaje się pogodzony z losem.

Byłam zdziwiona, z jakim dystansem i twardością autor podszedł do tematu. Tym bardziej że powieść napisana jest z perspektywy bohatera w pierwszoosobowej narracji. Nie przypomina to jednak opowieści dziecka, otwartego na pytania, pełnego wewnętrznych emocji, wystraszonego i szukającego bezpiecznej przystani.

Jeszcze trudniej o emocje w kolejnej części historii, kiedy to świat Arona zamyka się w ciasnych murach getta. Wszyscy jesteśmy w stanie wyobrazić sobie, co przeżywali ci ludzie. Znamy niejedną historię, która uderzała w nas z wielką siłą, wzruszała do łez i dawała wyobrażenie o jednym z największych okrucieństw w historii. Ale nie "Księga Arona" - przynajmniej nie od razu. Nie mogłam się nadziwić, z jakim chłodem ten młody człowiek opowiada o tym, co dzieje się w getcie. Przywołuje fakty, obrazy, słowa — ale bez żadnych wzruszeń.  Tak jakby "głód" był tylko głodem i nie towarzyszyły mu żadne inne uczucia. Czy Aron czuł strach? Czy miał marzenia, Czy miał nadzieję? Wciąż zadawałam sobie te pytania. Zawszony chłopiec, widzący codziennie śmierć, nienawiść i upodlenie człowieka nie chciał widocznie się uzewnętrznić. Być może zamknął swoje serce, wyzbył się wszelkich uczuć, a wszystko po to, by przetrwać.

Jeśli zamiarem autora było przedłożenie czytelnikowi tej oschłości wobec owych wydarzeń, tej beznamiętności ludzi dotkniętych tragedią nienawiści, sztywności i braku wrażliwości, jakiej dopuszczali się "Ci" - gotowi przetrwać za wszelką cenę - to świetnie mu się to udało. A już myślałam, że czytać o Holokauście nie można w sposób beznamiętny. Shepard pokazał, że jest inaczej, podobnie jak można było być obojętnym na krzywdę i ból innych. Niesamowite doświadczenie i przeżycie. I tak jak początkowo sądziłam, że książka napisana jest beznadziejnie, bezosobowo i nieprawdopodobnie narracyjnie wyjątkowo brutalnie, tak po czasie i pełnej jej lekturze przyznaję jej medal za ofiarność.

Trzecia część historii Arona to jego pobyt w sierocińcu Janusza Korczaka, gdzie  Aron zaczyna odzyskiwać wiarę w człowieka i samego siebie. Na nowo uczy się co znaczy "być człowiekiem". Co znaczy szacunek, wierność i uczciwość. Budzą się w nim jednocześnie uczucia dotąd głęboko ukryte. Tam walka zaczyna nabierać zupełnie innego znaczenia.
Jest to jednocześnie kawałek życia wielkiego pedagoga, obrońcy praw dzieci i lekarza. Shepard nie pominął w swojej historii również Pani Stefy - kobiety o wielkim sercu, choć tak niedocenianej. 

Jeśli zatem ktoś oczekuje kolejnej historii wyłącznie o Holokauście, to nie tędy droga. "Księga Arona" to historia o człowieku w całej jego okazałości. Ze wszystkimi jego słabościami. To utracony obraz dobra i nadziei. Przemiany, skutków okrucieństwa i wypaczonej moralności. Na szczęście jest też ta druga strona medalu. Wojna mimo wszystko nie okradła ludzkość z przyjaźni, rodzinnych więzi, odwagi i bezwarunkowej miłości. Człowieczeństwo może mieć wiele twarzy, o czym przekonacie się, sięgając właśnie po tę historyczną powieść. 


Za książkę dziękuję Wydawnictwu Sonia Draga




Komentarze

  1. Bardzo chciałabym przeczytać. Recenzja wyjątkowo mnie zachęca.

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

"RZEKA KŁAMSTW - Grzechy młodości" - Edyta Świątek

Pierwsza część najnowszej sagi Edyty Świętek " Grzechy młodości " to powieść dość specyficzna. Historia o tym co na pozór zwyczajne przedstawiona w niezwykły sposób. To lubię.  Autorka odsłania nam losy polskiej rodziny Trzeciaków w przestrzeni lat siedemdziesiątych. Są to czasy, w których przychodziliśmy na świat, dojrzewaliśmy albo byliśmy w sile wieku — czasy dobrze nam znane. Dla młodych ludzi odległe, choć też nie zupełnie obce — zasłyszane przecież z opowieści rodziców i dziadów. Tymoteusz Trzeciak i jego żona Elżbieta popełnili niejako mezalians, za który przyjdzie im gorzko zapłacić. Przed Tymkiem na horyzoncie rozpościera się kariera i rozwój zawodowy. Znacznie gorzej wygląda jednak atmosfera w domu. Bark porozumienia między małżonkami mimo wielu wspólnie przeżytych lat, nie może wróżyć niczego dobrego. Drugi z braci pracuje w milicji, co w tych niespokojnych czasach u jednych budzi podziw i zazdrość a u innych pogardę i nienawiść. Szczególnie mocno

"Anegdoty z czterech stron świata" - Wybór i opracowanie: Wojciech Wiercioch, Jolanta Szymska-Wiercioch

" Anegdoty " to wyjątkowa publikacja. Książka, która wciąż czytam, ale nie strona po stronie. Ona jest jak łyk kawy o poranku, która rozpieszcza zmysły i daje kopa na resztę dnia. Jest niczym kieliszek brandy po obiedzie, który czyni go wyjątkowym. Równie dobrze może być idealną towarzyszką zabaw, myśli i towarzyskiej dysputy. Dobrym rozpoczęciem rozmowy lub jej zakończeniem. Błyskotliwym zdaniem i odpowiedzią na wiele pytań. " Czekajcie, zaraz wam coś przeczytam " - Powiedziałam ostatnim razem podczas odwiedzin znajomych, w chwili, gdy jeden z nich narzekał na swoje roztargnienie. Potem okazało się, że książka zdominowała nasze towarzystwo, a wiele z przeczytanych na głos anegdot z pewnością wyryło się w pamięci gości.

"CHŁOPIEC, KTÓRY PRZEŻYŁ AUSCHWITZ" - Tomasz Wandzel

" Chłopiec, który przeżył Auschwitz " - to książka wyjątkowa, której sporym atutem jest płynność, która przejawia się tak samo w narracji, jak i samej fabule. I choć nie opowiada ona o wszystkich aspektach życia głównego bohatera, to tworzy spójną i logiczną całość. Historię pięcioletniego chłopca, który w chwili pacyfikacji wiosek na terenie Wileńszczyzny, wraz z rodziną opuścił dom i ukrywał się w lesie. Niestety Niemcy znaleźli ich kryjówkę. Wtedy Grisza Żukow z najbliższymi trafia prosto do Auschwitz. Nie dane jednaka było chłopcu przetrwać tego piekła w otoczeniu bliskich. Śmierć zabiera mu ich wszystkich. Mimo to Grisza nie poddaje się . Drzemie w nim wielka siła ducha i jak sam potem mówi — czuwała nad nim boża opatrzność. Doświadczył wiele cierpienia i upokorzeń. Trafił w ręce samego doktora Mangela . Niewiele też brakowało, a stałby się jednym z aryjskich dzieci. Byli też i tacy, którzy czuwali nad nim i wciąż wyrywali go ze szponów śmierci. Tak mały Gri